SỎI TUYẾN NƯỚC BỌT: NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ HIỆU QUẢ

Sỏi tuyến nước bọt (tên khoa học: Sialolithiasis) là tình trạng các chất khoáng trong nước bọt tích tụ, vôi hóa và tạo thành những khối sỏi nhỏ làm tắc nghẽn ống dẫn nước bọt. Bệnh tuy không đe dọa trực tiếp đến tính mạng nhưng gây đau đớn, sưng tấy và có thể dẫn đến nhiễm trùng nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời.

Bài viết dưới đây của Bệnh viện Đồng Nai -2 cung cấp đầy đủ thông tin y khoa về nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và các phương pháp điều trị sỏi tuyến nước bọt hiện nay.

Sỏi tuyến nước bọt hình thành như thế nào?

Cơ thể con người có 3 cặp tuyến nước bọt chính bao gồm: tuyến mang tai, tuyến dưới hàm và tuyến dưới lưỡi, cùng hàng trăm tuyến nước bọt phụ.

Thành phần của nước bọt chứa nhiều canxi, phosphate và magie. Vì một nguyên nhân nào đó, nước bọt bị cô đặc lại hoặc dòng chảy của nước bọt bị chậm, các chất khoáng này sẽ lắng đọng, liên kết với nhau xung quanh một nhân tế bào chết hoặc vi khuẩn, dần dần hình thành nên sỏi.

Theo thống kê y khoa:

• 80% – 85% trường hợp sỏi xuất hiện ở tuyến dưới hàm (do ống dẫn nước bọt ở đây dài hơn và dòng nước bọt phải đi ngược chiều trọng lực).
• 10% – 15% xảy ra ở tuyến mang tai.
• Tỷ lệ còn lại xuất hiện ở tuyến dưới lưỡi và các tuyến phụ khác.

Sỏi Tuyến Nước Bọt: Dấu Hiệu Và Cách Điều Trị

Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ

Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây ra sỏi tuyến nước bọt vẫn chưa được xác định rõ ràng. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế đã chỉ ra một số yếu tố nguy cơ cao làm tăng khả năng mắc bệnh:

• Mất nước, thiếu nước: Không uống đủ nước khiến lượng nước bọt tiết ra giảm, nước bọt trở nên đặc hơn, tạo điều kiện cho khoáng chất lắng đọng.
• Sử dụng thuốc: Các loại thuốc làm giảm tiết nước bọt như thuốc kháng histamin, thuốc huyết áp, thuốc an thần hoặc thuốc lợi tiểu.
• Vệ sinh răng miệng kém: Vi khuẩn và mảng bám trong khoang miệng có thể di chuyển ngược dòng vào ống tuyến nước bọt, tạo thành “nhân” để sỏi hình thành.
• Chấn thương vùng hàm: Các tổn thương tại vùng mặt hoặc niêm mạc miệng có thể làm hẹp ống dẫn nước bọt.
• Bệnh lý nền: Người mắc bệnh Gút (tăng axit uric máu) hoặc hội chứng Sjögren (một rối loạn tự miễn gây khô mắt, khô miệng) có nguy cơ mắc sỏi cao hơn.
• Hút thuốc lá: Thuốc lá làm thay đổi thành phần và giảm lưu lượng nước bọt.

Triệu chứng nhận biết sỏi tuyến nước bọt

Khi sỏi còn nhỏ, người bệnh thường không có cảm giác gì đặc biệt. Triệu chứng chỉ xuất hiện rõ rệt khi viên sỏi phát triển đủ lớn để làm tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn ống dẫn nước bọt.

Các dấu hiệu điển hình bao gồm:

• Sưng đau vùng dưới hàm hoặc mang tai: Cơn đau và tình trạng sưng tấy xuất hiện đột ngột, đặc biệt là ngay trước hoặc trong bữa ăn. Lúc này, tuyến nước bọt tăng tiết để tiêu hóa thức ăn nhưng bị sỏi chặn lại, gây áp lực lớn bên trong tuyến.
• Đau giảm sau khi ăn: Sau bữa ăn khoảng 1 – 2 tiếng, nước bọt thoát ra từ từ, áp lực giảm xuống và cơn đau dịu đi.
• Khô miệng, khó nuốt: Lượng nước bọt vào khoang miệng bị giảm sút.
• Vị lạ trong miệng: Nếu có tình trạng nhiễm trùng kèm theo, người bệnh có thể cảm nhận được vị mủ, hôi hoặc đắng trong miệng.
• Sốt và sưng đỏ vùng da quanh tuyến: Đây là dấu hiệu cảnh báo tuyến nước bọt đã bị viêm nhiễm nặng.

Phương pháp chẩn đoán

Khi có các triệu chứng trên, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa Răng Hàm Mặt hoặc Tai Mũi Họng để được thăm khám. Các phương pháp chẩn đoán bao gồm:

1. Khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ sờ nắn vùng dưới hàm hoặc trong khoang miệng để phát hiện khối sỏi hoặc vùng tuyến bị sưng cứng.

2. Chẩn đoán hình ảnh:

      • Chụp X-quang: Giúp phát hiện các viên sỏi có chứa nhiều canxi (sỏi cản quang).

      • Siêu âm: Phương pháp phổ biến, an toàn và có độ chính xác cao để xác định vị trí, kích thước sỏi.

      • Chụp CT-Scanner hoặc Cộng hưởng từ (MRI): Được chỉ định trong các trường hợp sỏi nằm sâu bên trong tuyến hoặc cần đánh giá biến chứng viêm nhiễm.

Các phương pháp điều trị sỏi tuyến nước bọt hiện nay

Tùy thuộc vào kích thước, vị trí của viên sỏi và tình trạng viêm nhiễm, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp:

Điều trị nội khoa (Dành cho sỏi nhỏ)

      • Kích thích tiết nước bọt:Uống nhiều nước để tăng lưu lượng nước bọt, giúp tự đẩy viên sỏi nhỏ ra ngoài.

      • Massage vùng tuyến:Bác sĩ hướng dẫn người bệnh vuốt dọc theo đường đi của ống tuyến để hỗ trợ đẩy sỏi.

      • Sử dụng thuốc:Bác sĩ sẽ chỉ định sử dụng các thuốc kê đơn như thuốc kháng sinh, kháng viêm và giảm đau nếu có dấu hiệu nhiễm trùng.

Điều trị ngoại khoa và can thiệp (Dành cho sỏi lớn hoặc tái phát)

      • Phẫu thuật lấy sỏi ở ống tuyến: Áp dụng khi sỏi nằm trong ống tuyến trong khoang miệng.

      • Cắt bỏ toàn bộ tuyến nước bọt: Là giải pháp cuối cùng khi sỏi nằm sâu trong nhu mô tuyến, gây tổn thương nghiêm trọng hoặc viêm nhiễm tái đi tái lại nhiều lần làm mất chức năng của tuyến. Việc cắt bỏ một tuyến không ảnh hưởng lớn đến lượng nước bọt chung của cơ thể vì còn các tuyến khác bù trừ.

Biện pháp phòng ngừa sỏi tuyến nước bọt

Để giảm thiểu nguy cơ hình thành sỏi, bạn nên duy trì các thói quen lành mạnh sau:

      • Uống đủ nước: Đảm bảo từ 1.5 – 2 lít nước mỗi ngày để giữ cho nước bọt luôn loãng và dòng chảy ổn định.

      • Vệ sinh răng miệng đúng cách: Đánh răng ít nhất 2 lần/ngày, sử dụng chỉ nha khoa và nước súc miệng để loại bỏ vi khuẩn.

      • Hạn chế thuốc lá: Bỏ thuốc lá không chỉ bảo vệ tuyến nước bọt mà còn phòng ngừa nhiều bệnh lý nguy hiểm khác.

      • Khám răng định kỳ: Khám nha khoa 6 tháng/lần để kịp thời phát hiện và điều trị các vấn đề răng miệng có liên quan.

Sỏi tuyến nước bọt là bệnh lý lành tính nhưng gây nhiều phiền toái và đau đớn cho người bệnh. Ngay khi nhận thấy các dấu hiệu đau, sưng vùng hàm khi ăn, bạn nên đến cơ sở y tế uy tín có chuyên khoa Răng hàm mặt hoặc Bệnh viện Đồng Nai -2 để được chẩn đoán và điều trị sớm, tránh các biến chứng áp xe hoặc viêm nhiễm lan rộng.

Bên cạnh việc uống đủ nước và vệ sinh răng miệng đúng cách, mỗi người cũng nên hạn chế các thói quen không tốt cho vùng hầu họng như giải nhiệt bằng đá lạnh – nguy cơ tiềm ẩn gây hại cho cổ họng.

————

Bệnh viện Đồng Nai -2

Địa chỉ: Số 02, đường Đồng Khởi, phường Tam Hiệp, Thành phố Đồng Nai

Hotline CSKH: 1900 5199

Zalo Official: Zalobenhviendongnai-2.me

Youtube Channel: Youtube.com/@benhviendongnai-2

Tiktok Channel: Tiktok.com/@benhviendongnai-2

Google Map: maps.benhviendongnai-2