Cơn hen cấp là gì? Dấu hiệu và cách xử trí

Hen cấp, hay đợt kịch phát hen, là tình trạng có thể diễn tiến nhanh và đe dọa tính mạng nếu không được nhận biết và xử trí kịp thời. Bài viết này được biên soạn dựa trên khuyến cáo của GINA (Global Initiative for Asthma) — tổ chức quốc tế hàng đầu về hen phế quản, kết hợp cùng tư vấn chuyên môn từ Bệnh viện Đồng Nai -2, nhằm giúp người bệnh và người nhà hiểu rõ dấu hiệu nhận biết cơn hen cấp, các yếu tố khởi phát cần tránh và cách xử trí an toàn khi cơn hen xảy ra.

Hen cấp là một tình trạng bệnh lý đường hô hấp phổ biến

Cơn hen cấp là gì?

Cơn hen cấp, hay đợt kịch phát hen, là tình trạng các triệu chứng hen trở nên nặng hơn so với thường ngày, có thể ảnh hưởng đến chức năng hô hấp và cần thay đổi phương pháp điều trị. Theo GINA 2026, các biểu hiện thường gặp gồm:

• Khó thở: Người bệnh cảm thấy khó thở hoặc mức độ khó thở tăng lên so với bình thường.
• Khò khè: Xuất hiện tiếng khò khè khi hít vào hoặc thở ra.
• Ho: Ho tăng lên, có thể xuất hiện nhiều hơn về đêm hoặc khi tiếp xúc với yếu tố khởi phát.
• Nặng hoặc tức ngực: Người bệnh có cảm giác bó chặt, nặng hoặc khó chịu ở vùng ngực.
• Chức năng hô hấp giảm: Một số trường hợp có sự suy giảm chức năng phổi so với trạng thái thường ngày.

Mức độ cơn hen cấp khác nhau ở từng người. Cơn hen nặng có thể diễn tiến nhanh và đe dọa tính mạng, do đó người bệnh cần được đánh giá và xử trí y tế kịp thời.

Bệnh viện Đồng Nai 2 khuyến cáo người bệnh hen cần nhận biết sớm các dấu hiệu trở nặng, tuân thủ kế hoạch điều trị do bác sĩ hướng dẫn và đến cơ sở y tế khi triệu chứng diễn tiến nhanh hoặc khó thở nghiêm trọng.

Cơn hen cấp gây ra các triệu chứng như khó thở, nặng ngực, thở rít,…

Các yếu tố thúc đẩy cơn hen

Các yếu tố kích thích cơn hen cấp tính có thể được tóm tắt như sau:

1. Dị ứng nguyên: Hít phải các tác nhân gây dị ứng như phấn hoa, bụi nhà, hoặc lông thú vật có thể kích thích cơn hen.
2. Nhiễm siêu vi đường hô hấp: Các bệnh nhiễm virus, chẳng hạn như cúm hay cảm lạnh, có thể làm tăng nguy cơ bùng phát cơn hen.
3. Khói thuốc lá: Tiếp xúc với khói thuốc, dù là do hút thuốc hay khói thải, làm giảm hiệu quả của thuốc steroid và gây khó khăn trong việc kiểm soát tình trạng hen.
4. Thuốc: Một số loại thuốc như Aspirin, NSAIDs và beta-blockers có thể làm tình trạng hen nặng thêm. Khoảng 10% bệnh nhân hen kịch phát cần đặt nội khí quản đã từng sử dụng Aspirin.
5. Chất gây nghiện: Sử dụng các chất như cocaine, heroin và rượu có thể làm tăng nguy cơ cơn hen.
6. Hoạt động thể chất quá mức: Tập luyện mạnh mẽ, đặc biệt trong điều kiện thời tiết lạnh, có thể kích thích cơn hen.
7. Giảm liều steroid đột ngột: Bệnh nhân đã sử dụng corticoid trong thời gian dài nếu giảm liều quá nhanh có thể gặp phản ứng không mong muốn.
8. Lạm dụng thuốc cường giao cảm: Việc sử dụng quá mức thuốc này có thể gây phản ứng nghịch lý, dẫn đến cơn hen kịch phát.

Hít phải phấn hoa  có thể kích thích cơn hen cấp bất cứ lúc nào

Ai có thể bị cơn hen cấp tính?

Bệnh nhân hen, không phân biệt mức độ nặng hay nhẹ, đều có thể trải qua cơn hen cấp. Ngay cả những người kiểm soát tốt triệu chứng cũng có khả năng gặp phải tình trạng này. Vì vậy, việc luôn mang theo thuốc cắt cơn là điều rất cần thiết với việc xử lý cơn hen cấp cho những người mắc bệnh hen.

Triệu chứng điển hình của cơn hen cấp tính

Mỗi bệnh nhân hen phế quản có thể thể hiện triệu chứng khác nhau, và những triệu chứng này dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý hô hấp khác như COPD hay giãn phế quản.

Cơn hen khởi phát dần, thường vào ban đêm hoặc khi thời tiết thay đổi. Dấu hiệu cảnh báo bao gồm hắt hơi, sổ mũi, đau tức ngực, và ho khan. Khi nghiêm trọng, bệnh nhân có thể phải ngồi chống tay, thở há miệng, và ho khạc đờm đặc. Cơn hen cấp tính thường kèm theo chảy nước mũi, ngứa mũi, và mắt chảy nước. Triệu chứng gồm khó thở, khò khè, nặng ngực, ho, nói ngắt quãng, và có thể tím môi, lo âu, đổ mồ hôi.

Trong những trường hợp nghiêm trọng, bệnh nhân có thể đối mặt với tình trạng thiếu oxy trong máu, dẫn đến thiếu máu não, mất ý thức và thậm chí nguy cơ tử vong. Do đó, việc nhận diện và can thiệp kịp thời là cực kỳ quan trọng để xử lý cơn hen cấp, từ đó đảm bảo an toàn cho bệnh nhân hen phế quản. Hành động nhanh chóng và chính xác không chỉ giúp giảm thiểu các triệu chứng mà còn có thể cứu sống người bệnh trong những tình huống nguy cấp.

Triệu chứng cơn hen cấp gồm khó thở, khò khè, nặng ngực

Cách xử trí cơn hen cấp an toàn

Cơn hen cấp có thể diễn tiến từ nhẹ đến nặng rất nhanh, trong trường hợp nặng có thể gây khó thở nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời. Do đó, người bệnh cần nắm rõ cách xử trí ban đầu tại nhà và nhận biết thời điểm cần đến cơ sở y tế.

Khi cơn hen ở mức độ nhẹ

• Giữ bình tĩnh và ngồi ở tư thế thoải mái: hạn chế vận động gắng sức và tránh tiếp xúc với các yếu tố có thể làm triệu chứng hen trở nặng.
• Sử dụng thuốc theo kế hoạch điều trị: xịt hoặc hít thuốc giãn phế quản theo đúng hướng dẫn của bác sĩ và kế hoạch hành động hen cá nhân. Nếu sau khoảng 20 phút triệu chứng không cải thiện, có thể cần dùng thêm một liều theo đúng hướng dẫn đã được bác sĩ chỉ định trước đó. Không tự ý tăng liều hoặc đổi thuốc ngoài kế hoạch điều trị.
• Theo dõi diễn biến: quan sát mức độ khó thở sau khi dùng thuốc. Nếu triệu chứng không giảm sau các lần xịt hít theo hướng dẫn, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay, không nên tiếp tục xử trí tại nhà.

Khi cơn hen trở nặng — cần đến cơ sở y tế ngay lập tức

Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay khi có các biểu hiện sau, vì đây có thể là dấu hiệu của một đợt kịch phát nặng, đe dọa tính mạng nếu chậm trễ:

• Khó thở nhiều hoặc khó thở tăng nhanh
• Khó nói thành câu do khó thở
• Tím tái
• Lơ mơ, buồn ngủ hoặc lú lẫn
• Triệu chứng không đáp ứng với thuốc theo kế hoạch điều trị

Trong những trường hợp này, việc gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất cần được ưu tiên hơn bất kỳ biện pháp xử trí nào tại nhà.

Điều gì sẽ diễn ra tại cơ sở y tế

Khi tiếp nhận bệnh nhân lên cơn hen nặng, bác sĩ sẽ đánh giá mức độ nghiêm trọng dựa trên triệu chứng, độ bão hòa oxy và chức năng hô hấp để quyết định hướng xử trí phù hợp. Tùy tình trạng, bệnh nhân có thể được hỗ trợ thở oxy, dùng thuốc giãn phế quản hoặc corticosteroid theo đường tiêm, truyền dưới sự theo dõi sát của nhân viên y tế, và trong một số trường hợp nặng cần hỗ trợ hô hấp bằng các biện pháp chuyên sâu hơn. Đây là lý do vì sao các thuốc và kỹ thuật này chỉ được thực hiện tại bệnh viện, người bệnh và người nhà không nên tự thực hiện tại nhà.

Bên cạnh đó, bác sĩ sẽ đánh giá tiền sử dị ứng thuốc của bệnh nhân trước khi chỉ định thêm bất kỳ loại thuốc nào, nhằm tránh các phản ứng bất lợi có thể xảy ra.

Bệnh viện Đồng Nai 2 khuyến cáo người bệnh không nên tự xử trí các cơn hen nặng tại nhà. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường hoặc khó thở nghiêm trọng, cần đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá và điều trị kịp thời.

Xem thêm về các bệnh:

Điều trị liệt mặt ngoại biên

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

Cách phòng ngừa cơn hen cấp

Để xử lý cơn hen cấp hiệu quả, bạn có thể thực hiện các biện pháp sau:

1. Vận động hợp lý: Tập thể dục thường xuyên nhưng tránh các hoạt động cường độ cao. Nên chọn các bài tập nhẹ nhàng như yoga hoặc đi bộ để duy trì sức khỏe.
2. Chế độ dinh dưỡng: Hạn chế tiêu thụ thực phẩm nhiều calo, đồ uống có gas và các món dễ gây dị ứng thức ăn. Nên bổ sung các loại thực phẩm giàu vitamin D, A, C, chất chống oxy hóa, omega-3, cùng với rau củ và trái cây tươi.
3. Lưu ý sức khỏe: Thực hiện khám sức khỏe định kỳ, tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ về việc sử dụng thuốc, luôn mang theo thuốc dự phòng, không hút thuốc lá, giữ ấm cơ thể khi thời tiết thay đổi, tiêm vắc xin cúm hàng năm và duy trì chỉ số cơ thể trong mức hợp lý.

Nên bổ sung thực phẩm giàu vitamin D, A, C, omega-3 và nhiều rau củ

Trên đây là các biện pháp cần thiết để xử lý cơn hen cấp. Hãy theo dõi triệu chứng khi cơn hen xuất hiện và can thiệp kịp thời. Nếu cần thêm thông tin hoặc hỗ trợ, liên hệ với Bệnh viện Đồng Nai 2 để được tư vấn và đặt lịch khám. Chúng tôi luôn sẵn sàng phục vụ bạn!

Thông tin liên hệ:

Địa chỉ : 02 Đồng Khởi, P. Bình Đa, TP. Biên Hòa, Đồng Nai

Số fax :02518 878 666

Số hotline : 0933 02 9999

Email : benhviendongnaib@benhviendongnai.com.vn

Website : https://benhviendongnai.com.vn