THỦY ĐẬU & ZONA (GIỜI LEO) – HAI BỆNH, MỘT VIRUS

Cả thủy đậu và Zona đều do cùng một loại virus — Varicella–Zoster Virus (VZV) — gây ra. Sau khi bị thủy đậu, virus không bị loại khỏi cơ thể mà ẩn náu trong các hạch thần kinh. Khi hệ miễn dịch suy giảm, virus có thể tái hoạt và gây Zona (giời leo).

1. Varicella–Zoster Virus (VZV) là virus gì?

VZV là một loại virus thuộc họ Herpes. Khi nhiễm lần đầu, VZV gây bệnh thủy đậu, biểu hiện bằng sốt và các nốt phỏng trên da. Sau khi các triệu chứng cấp tính qua đi, VZV không bị tiêu diệt hoàn toàn mà ẩn cư trong tế bào thần kinh cảm giác của cơ thể.

Các nghiên cứu giải phẫu và phân tử cho thấy ADN và protein của VZV tồn tại trong:

• Hạch rễ sau tủy sống (dorsal root ganglia)
• Hạch sinh ba (trigeminal ganglion)
• Các hạch thần kinh thực vật khác

Sự hiện diện này giải thích vì sao virus có thể tồn tại suốt đời trong cơ thể người từng mắc thủy đậu.

2. Vì sao VZV tái hoạt và gây Zona?

Việc virus tái hoạt liên quan chặt chẽ tới trạng thái miễn dịch của cơ thể, đặc biệt là miễn dịch tế bào do tế bào T thực hiện. Ở trạng thái bình thường, miễn dịch tế bào giữ VZV ở trạng thái “ngủ yên”. Khi miễn dịch suy giảm, virus có cơ hội tái hoạt.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ tái hoạt:

• Tuổi cao: theo thời gian, chức năng miễn dịch — nhất là miễn dịch tế bào — giảm dần (lão hóa miễn dịch).
• Bệnh mạn tính: đái tháo đường, suy thận, bệnh phổi mạn tính, ung thư…
• Sử dụng thuốc ức chế miễn dịch: corticoid liều cao kéo dài, thuốc ức chế miễn dịch trong điều trị bệnh lý miễn dịch hoặc sau ghép tạng.
• Tình trạng suy yếu khác: nhiễm trùng nặng, suy dinh dưỡng, stress kéo dài, mất ngủ mãn tính.

Khi miễn dịch giảm tới mức không còn kìm hãm được VZV, virus nhân lên trong hạch thần kinh, theo sợi thần kinh cảm giác di chuyển ra vùng da tương ứng và gây tổn thương.

Tiêm ngừa Zona là biện pháp hiệu quả để giảm nguy cơ mắc Zona và giảm mức độ nặng nếu vẫn mắc.