HƯỚNG DẪN CHĂM SÓC BỆNH NHÂN SUY TIM

Chăm sóc suy tim tại nhà đúng cách giúp người bệnh chủ động theo dõi sức khỏe. Suy tim là tình trạng tim bị yếu, co bóp kém hoặc giãn ra giống như một máy bơm nước cũ, hoạt động chậm chạp và không đủ sức đẩy máu đi nuôi cơ thể, dẫn đến máu chảy chậm và ứ trệ tại phổi cũng như các bộ phận khác.

Đây là một bệnh lý mạn tính có tỷ lệ tái nhập viện rất cao: khoảng 24 % bệnh nhân phải quay lại bệnh viện trong vòng 30 ngày và lên tới 46 % trong vòng 60 ngày. Việc chăm sóc kỹ càng và đúng cách tại nhà đóng vai trò sống còn giúp người bệnh tăng tuổi thọ, tăng sức bền, giảm thiểu các triệu chứng mệt mỏi, khó thở để có một cuộc sống vui vẻ và hạn chế tối đa nguy cơ phải nhập viện cấp cứu.

1. Nguyên nhân và các yếu tố làm nặng bệnh suy tim

     • Bệnh mạch vành (đường ống dẫn máu bị tắc nghẽn).

     • Tăng huyết áp (áp lực dòng máu quá cao).

     • Hẹp hoặc hở van tim (hệ thống van khóa bị rỉ sét).

     • Bệnh cơ tim (cơ tim bị tổn thương, yếu ớt) và Rối loạn nhịp tim (nhịp tim nhảy loạn xạ).

     • Lối sống thiếu lành mạnh: Ăn mặn (thừa muối), hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, béo phì, căng thẳng (stress) hoặc mắc hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ

2. Các dấu hiệu và triệu chứng thường gặp (Bộ nhận diện triệu chứng 4M):

     • Mệt mỏi: Cảm giác uể oải, kiệt sức triền miên dù không làm gì nặng.

     • Mất hơi: Khó thở khi gắng sức, khi nằm nghỉ và thường phải kê gối cao đầu mới thở được.

     • Mắt cá chân phù: Chân, mu bàn chân và mắt cá sưng phù do nước bị ứ đọng trong cơ thể.

     • Mập giả: Cân nặng tăng nhanh bất thường (tăng từ 1 – 2 kg chỉ trong vài ngày) do cơ thể bị giữ nước.

Chăm sóc suy tim tại nhà: Những điều người bệnh cần biết

3. Làm cách nào để chăm sóc tốt cho người bệnh suy tim?

   3.1 Kiểm soát nghiêm ngặt lượng muối ăn hàng ngày

Mục tiêu: Hạn chế lượng muối ăn vào dưới 5g/ngày (tương đương 1 muỗng cà phê đầy). Ăn nhiều muối giữ nước sẽ làm tăng gánh nặng cho tim, gây khó thở và phù chân. Lưu ý: Giảm muối là ăn vừa đủ theo khuyến cáo chứ không phải ăn nhạt hoàn toàn.

Cách ước lượng gia vị tương đương 5g muối: 1,5 muỗng cà phê đầy bột canh (8g) = 2 muỗng cà phê đầy hạt nêm (11g) = 1 muỗng canh nước mắm (25g) (khoảng 5 muỗng cà phê) = 1,5 muỗng canh nước tương/xì dầu (35g) (khoảng 7 muỗng cà phê).

Mẹo ăn giảm muối:

     • Tự nấu ăn tại nhà để dễ dàng kiểm soát lượng gia vị.

     • Sử dụng rau củ, thực phẩm tươi sống; nói không với đồ ăn nhanh, đồ đóng hộp và các món ngâm muối (dưa muối, cà muối…).

     • Tạo “bàn ăn sạch muối”: Không để lọ muối, nước mắm trên bàn ăn để tránh thói quen nêm nếm thêm theo cảm tính.

     • Tập thói quen đọc nhãn dinh dưỡng trước khi mua thực phẩm để kiểm tra hàm lượng Natri.

   3.2 Kiểm soát lượng nước uống và chất béo bão hòa

Lượng nước uống: Đối với bệnh nhân suy tim nặng, cơ thể đang có dấu hiệu phù hoặc giữ nước, cần hạn chế nghiêm ngặt lượng nước uống vào dưới 1 lít/ngày (bao gồm cả nước lọc, sữa, canh, súp…).

Hạn chế chất béo bão hòa: Chỉ nên tiêu thụ chất béo bão hòa chiếm từ 5 – 6 % tổng lượng calo hàng ngày. Cần hạn chế các loại chất béo bão hòa như: mỡ heo, mỡ bò, da gà, da vịt, ba rọi, lạp xưởng, bơ thực vật hay các món chiên đi chiên lại nhiều dầu mỡ.

Ví dụ người cần 2000 calo/ngày thì không ăn quá 13g chất béo bão hòa: tức là 13g này chỉ vỏn vẹn bằng 1 muỗng canh mỡ heo hoặc chỉ bằng 3 miếng thịt ba rọi dòng nhiều mỡ, tương đương một đĩa cơm tấm sườn bì chả có phết thêm muỗng mỡ hành hay vài miếng thịt kho hột vịt). Nên ưu tiên sử dụng thực phẩm giàu Omega-3 tốt cho tim mạch có trong cá hồi, các loại hạt (hạt điều, đậu phộng), quả bơ…

   3.3 Vận động thể lực nhẹ nhàng và an toàn

Chế độ tập: Khuyến khích đi bộ, đạp xe hoặc bơi lội nhẹ nhàng từ 30 phút/ngày và duy trì từ 5 – 7 ngày/tuần giúp tim khỏe hơn, tuần hoàn tốt và giảm stress.

    Khi nào phải TẠM NGỪNG TẬP ngay ?

Người bệnh cần ngừng tập nếu thuộc các trường hợp: Suy tim độ 4; tụt huyết áp khi tập; tăng > 1.5kg trong 1-3 ngày trước; nhịp tim khi nghỉ > 100 lần/phút; khó thở kịch phát về đêm trong 3-5 ngày trước; hẹp động mạch chủ trung bình –   nặng; vừa bị nhồi máu cơ tim trong vòng 3 tuần hoặc đang bị sốt, mắc bệnh cấp tính.

Hoạt động tình dục: Chỉ an toàn khi người bệnh có khả năng gắng sức > 6 METs (tương đương việc leo liền 2 tầng cầu thang bộ mà không bị mệt hay khó thở). Có thể dùng Nitroglycerin dự phòng nếu có chỉ định, tuyệt đối không dùng chung với các thuốc điều trị rối loạn cương dương (như Sildenafil).

   3.4 Tuân thủ tuyệt đối việc dùng thuốc tại nhà

Uống thuốc đều tay và đúng giờ mỗi ngày. Nên sử dụng hộp chia thuốc theo ngày hoặc cài báo thức để tránh quên liều.

Tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc, giảm liều ngay cả khi cảm thấy khỏe hơn. Nếu lỡ quên liều, không tự ý uống bù gấp đôi ở liều kế tiếp mà phải tham khảo ngay ý kiến bác sĩ.

   3.5 Loại bỏ độc chất và bảo vệ đường hô hấp

Tuyệt đối bỏ thuốc lá: Hút thuốc làm tăng nguy cơ đột quỵ và phá hủy mạch máu. Bỏ thuốc lá giúp cơ thể phục hồi rõ rệt theo thời gian (giảm mạch và huyết áp sau 20-30 phút; giảm 1/2 nguy cơ bệnh tim sau 1 năm).

Hạn chế rượu bia: Rượu bia làm giảm sức co bóp của cơ tim và dễ kích hoạt rối loạn nhịp tim. Hạn chế rượu bia trước khi ngủ để giảm nguy cơ ngưng thở tắc nghẽn.

Tiêm chủng phòng ngừa: Chủ động tiêm phòng cúm hàng năm và tiêm phòng phế cầu theo lịch của bác sĩ. Việc này giúp phổi tránh nhiễm trùng, bảo vệ tim và giảm tới 50 % nguy cơ phải nhập viện do suy tim.

   3.6 Chăm sóc tâm lý và chuẩn bị khi đi du lịch

Tâm lý – xã hội: Bệnh nhân suy tim rất dễ rơi vào trạng thái lo âu, trầm cảm hoặc suy giảm nhận thức (hay quên). Gia đình cần ở bên chia sẻ, động viên giúp người bệnh có tâm lý vui vẻ, sảng khoái.

Khi đi du lịch xa: Cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước chuyến đi; chuẩn bị đầy đủ hồ sơ bệnh án, đơn thuốc, số điện thoại cấp cứu; ưu tiên di chuyển bằng máy bay và tránh những nơi có độ cao > 1500m so với mực nước biển.

4. Khi có các dấu hiệu nguy hiểm – Cần đi khám hoặc cấp cứu ngay:

Nếu người bệnh xuất hiện các dấu hiệu: Khó thở dữ dội ngay cả khi đang nằm nghỉ; ho khạc ra đờm có bọt màu hồng; đau thắt ngực dữ dội hoặc ngất xỉu; cân nặng tăng đột biến (> 1.5kg trong 1-3 ngày) kèm theo phù chân tăng nhanh… thì không được tự xử lý tại nhà mà phải gọi cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.

TÓM LẠI, NGƯỜI BỆNH SUY TIM, CHĂM SÓC SUY TIM CẦN:

     • Kiểm soát lượng muối ăn chặt chẽ (< 5g/ngày) và giới hạn nước uống khi có phù.

     • Cân theo dõi trọng lượng cơ thể và kiểm tra tình trạng phù chân mỗi ngày.

     • Uống thuốc đều đặn, đúng giờ, không tự ý bỏ thuốc hoặc thay đổi liều lượng.

     • Duy trì vận động nhẹ nhàng, phù hợp với thể trạng.

     • Kiên quyết từ bỏ thuốc lá và hạn chế tối đa rượu bia.

     • Tiêm phòng cúm và phế cầu đầy đủ; giữ tinh thần lạc quan, vui vẻ.

Việc dùng thuốc đều đặn và tái khám đúng hẹn là yếu tố quan trọng giúp kiểm soát bệnh, tránh những biến chứng nguy hiểm như trường hợp “Suy tim cấp sau khi tự ý ngưng thuốc: Việt kiều Mỹ được cấp cứu kịp thời”.

————

Bệnh viện Đồng Nai -2

Địa chỉ: Số 02, đường Đồng Khởi, phường Tam Hiệp, Thành phố Đồng Nai

Hotline CSKH: 1900 5199

Zalo Official: Zalobenhviendongnai-2.me

Youtube Channel: Youtube.com/@benhviendongnai-2

Tiktok Channel: Tiktok.com/@benhviendongnai-2

Google Map: maps.benhviendongnai-2