Viêm khớp thái dương hàm​: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Những cơn đau âm ỉ vùng hàm, tiếng “lục cục” mỗi khi nhai hay cảm giác khó khăn khi há miệng là những dấu hiệu cảnh báo sớm của viêm khớp thái dương hàm mà nhiều người thường bỏ qua. Bài viết này cung cấp thông tin toàn diện về bệnh lý này: từ nguyên nhân hình thành, triệu chứng nhận biết cho đến các phương pháp can thiệp phù hợp, giúp người đọc chủ động bảo vệ sức khỏe vùng hàm mặt trước khi bệnh tiến triển nặng hơn.

Viêm khớp thái dương hàm do đâu? Xem ngay dấu hiệu và cách điều trị

Viêm khớp thái dương hàm là bệnh gì?

Khớp thái dương hàm là khớp nối duy nhất giữa phần sọ và mặt, được cấu thành bởi diện khớp của xương hàm dưới và diện khớp của xương thái dương, cùng với các thành phần hỗ trợ như bao khớp, dây chằng, đĩa khớp và mô sau đĩa. Đây là khớp đóng vai trò then chốt trong các hoạt động thường nhật như ăn nhai, phát âm và nuốt thức ăn.

Viêm khớp thái dương hàm (rối loạn khớp thái dương hàm hoặc viêm khớp hàm thái dương) là trạng thái bệnh lý liên quan đến sự rối loạn chức năng của khớp hàm và hệ thống cơ mặt xung quanh. Bệnh biểu hiện qua các triệu chứng như đau nhức, co thắt cơ, mất cân bằng tại điểm nối giữa xương hàm và xương sọ, từ đó làm suy giảm đáng kể chức năng của khớp và ảnh hưởng tiêu cực đến sinh hoạt hằng ngày.

Đây là một tình trạng tương đối phổ biến trong cộng đồng. Mặc dù có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và giới tính, phụ nữ trong giai đoạn dậy thì và mãn kinh được ghi nhận có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn so với các nhóm dân số khác.

Viêm khớp thái dương hàm là tình trạng rối loạn khớp hàm, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày

Nguyên nhân gây bệnh viêm khớp thái dương hàm

Viêm khớp thái dương hàm có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm các bệnh lý nền về xương khớp, thói quen sinh hoạt không lành mạnh, chấn thương vùng hàm và các vấn đề về răng miệng.

Bệnh lý khớp

Các bệnh lý xương khớp mạn tính như thoái hóa khớp và viêm khớp dạng thấp được xem là những tác nhân chủ yếu dẫn đến viêm khớp thái dương hàm. Đáng chú ý, viêm khớp dạng thấp chiếm đến 50% tổng số trường hợp mắc bệnh này. Bên cạnh đó, tình trạng thoái hóa khớp toàn thân cũng có thể kéo theo biến chứng viêm tại vùng khớp thái dương hàm, khiến bệnh lý này trở nên phức tạp hơn trong quá trình điều trị.

Thói quen xấu

Một số thói quen hằng ngày có thể gây áp lực tích lũy lên khớp hàm theo thời gian. Điển hình như việc há miệng quá lớn, chỉ nhai một bên hàm trong thời gian dài hoặc nghiến răng trong lúc ngủ đều khiến vùng khớp thái dương hàm phải chịu lực siết bất thường. Khi tình trạng này kéo dài mà không được khắc phục, cấu trúc khớp dần bị tổn thương và hình thành phản ứng viêm.

Chấn thương hàm

Các tác động mạnh từ tai nạn giao thông, tai nạn lao động hoặc va chạm trong quá trình luyện tập thể dục thể thao có thể gây gãy hoặc trật khớp vùng hàm. Những chấn thương này làm mất đi sự cân bằng cấu trúc của khớp thái dương hàm, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình viêm xảy ra, đặc biệt khi không được xử lý kịp thời và đúng cách.

Liên quan đến răng miệng

Tình trạng răng mọc lệch, chen chúc hoặc mất răng kéo dài sẽ dần làm thay đổi khớp cắn theo hướng không cân bằng. Khi khớp cắn bị lệch trong một thời gian đủ dài, lực tác động phân bổ không đều sẽ gây tổn hại cho khớp thái dương hàm và tiến triển thành trạng thái viêm mạn tính.

Bệnh nguyên nhân có thể do bệnh lý khớp, thói quen xấu, chấn thương hàm và các vấn đề răng miệng

Dấu hiệu nhận biết bệnh viêm khớp thái dương hàm

Nhận diện sớm các triệu chứng của viêm khớp thái dương hàm giúp người bệnh có cơ hội can thiệp kịp thời, hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển nặng. Các biểu hiện thường gặp bao gồm:

• Đau nhức vùng hàm một hoặc cả hai bên, cơn đau có xu hướng tăng lên khi thực hiện các động tác nhai, nói chuyện hoặc nuốt.
• Xuất hiện tiếng kêu bất thường (thường được mô tả là “lục cục”) tại vùng khớp hàm trong quá trình nhai hoặc cử động hàm.
• Sưng đỏ vùng tai và hàm do phản ứng viêm cục bộ tại khớp.
• Hạn chế khả năng mở miệng, người bệnh cảm thấy khó khăn hoặc đau khi cố gắng há miệng rộng.
• Các triệu chứng lan rộng trong trường hợp viêm nặng, có thể kèm theo đau răng, đau tai, đau đầu, chóng mặt rất dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác.

Viêm khớp thái dương hàm có nguy hiểm không?

Viêm khớp thái dương hàm không phải là bệnh lý nguy hiểm đến tính mạng. Nếu được phát hiện sớm, bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát và điều trị hiệu quả với ít biến chứng. Tuy nhiên, do bệnh diễn tiến âm thầm và triệu chứng giai đoạn đầu dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh khác, nhiều bệnh nhân thường chủ quan và bỏ lỡ thời điểm can thiệp tốt nhất.

Khi bệnh chuyển sang giai đoạn mạn tính do phát hiện muộn, các biến chứng có thể xảy ra bao gồm: viêm khớp tiến triển, thoái hóa khớp, gãy khớp hoặc cứng khớp. Đặc biệt nghiêm trọng là khi phần đầu khớp bắt đầu thoái hóa, hiện tượng dính giữa đĩa khớp và các đầu xương có thể xuất hiện. Hệ quả cuối cùng là đĩa khớp bị thủng, khiến người bệnh mất khả năng há miệng hoàn toàn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

Trường hợp nào nên gặp bác sĩ?

Người bệnh nên chủ động thăm khám chuyên khoa khi gặp phải các triệu chứng như đau hàm kéo dài không thuyên giảm, không thể mở hoặc khép miệng một cách tự nhiên và bình thường, hoặc nhận thấy tiếng kêu bất thường mỗi khi cử động hàm.

Việc chần chừ trong những trường hợp này tiềm ẩn nguy cơ bệnh diễn tiến phức tạp hơn. Sau khi thăm khám và thực hiện các kiểm tra cần thiết, bác sĩ sẽ xác định nguyên nhân gây bệnh và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp với từng người bệnh.

Thăm khám chuyên khoa ngay khi xuất hiện triệu chứng đau hàm kéo dài hoặc khó mở miệng

Cách điều trị bệnh viêm khớp thái dương hàm

Tùy theo mức độ tổn thương và nguyên nhân gây bệnh, các phương pháp điều trị viêm khớp thái dương hàm được chia thành nhiều cấp độ: từ chăm sóc hỗ trợ, dùng thuốc, sử dụng dụng cụ hỗ trợ, vật lý trị liệu cho đến can thiệp phẫu thuật trong các trường hợp nặng.

Chăm sóc tại nhà

Một số biện pháp chăm sóc có thể hỗ trợ giảm triệu chứng và tạo điều kiện cho quá trình phục hồi:

Chườm nóng và chườm lạnh:

• Chườm lạnh: Nhiệt độ thấp tác động lên các dây thần kinh giúp giảm tình trạng sưng và đau tại vùng hàm. Sử dụng túi đá hoặc khăn lạnh được bọc trong vải mỏng, đặt lên vùng đau khoảng 10 phút, lặp lại sau mỗi 2 giờ cho đến khi triệu chứng cải thiện.
• Chườm nóng: Túi chườm ấm hoặc khăn ấm đặt lên khớp hàm từ 10 – 20 phút, mỗi lần cách nhau ít nhất 2 giờ. Phương pháp này thúc đẩy tuần hoàn máu và giúp thư giãn cơ hàm, đặc biệt hiệu quả với những cơn đau âm ỉ kéo dài.

Các bài tập thư giãn hỗ trợ phục hồi:

• Ngồi thẳng lưng, hé miệng nhẹ và ngả nhẹ ra sau: hít thở sâu, tập trung thả lỏng cơ hàm, thực hiện 5 – 10 lần.
• Ngồi thẳng, cúi đầu chạm ngực, đặt tay sau gáy: dùng lực đầu đẩy nhẹ ra sau trong khi tay tạo lực đối kháng để thư giãn cơ vùng cổ và hàm.
• Nằm ngửa, đặt một tay lên ngực và một tay lên bụng: hít thở chậm và sâu, thư giãn toàn bộ cơ thể.
• Duy trì hàm ở trạng thái nghỉ khi không nhai hoặc nói chuyện, tránh siết chặt răng.
• Hạn chế mở miệng quá rộng như ngáp lớn, la hét hoặc hát to; nếu cần ngáp thì mở miệng nhẹ nhàng và từ từ.

Dùng thuốc

Thuốc giảm đau và thuốc kháng viêm có thể được chỉ định để kiểm soát tình trạng viêm khớp thái dương hàm. Đối với những người bệnh mắc bệnh do thói quen nghiến răng, thuốc giãn cơ có thể được kê thêm nhằm hạn chế tần suất và mức độ của thói quen này. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc mà cần tuân theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa để đảm bảo an toàn và hiệu quả điều trị.

Sử dụng thuốc giảm đau và thuốc kháng viêm khi bị viêm khớp thái dương hàm

Máng nhai

Máng nhai là dụng cụ hỗ trợ hữu ích, đặc biệt phù hợp với những người có thói quen nghiến răng, cắn lệch hoặc thường xuyên căng thẳng. Dụng cụ này mang lại các lợi ích thiết thực:

• Giảm áp lực tác động lên khớp hàm trong khi ngủ, giúp phòng ngừa tổn thương từ nghiến răng và các biến dạng cấu trúc hàm.
• Ổn định khớp cắn, giảm ma sát và hạn chế tổn thương tại vùng khớp thái dương hàm.
• Hỗ trợ giảm đau đầu, mỏi hàm và cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Để lựa chọn loại máng nhai phù hợp với cấu trúc răng và mức độ bệnh, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi sử dụng.

Vật lý trị liệu

Massage đúng kỹ thuật có tác dụng giảm đau và làm dịu tình trạng căng cứng cơ liên quan đến viêm khớp thái dương hàm. Một số động tác có thể thực hiện bao gồm:

• Xoa bóp quanh khớp hàm: Dùng đầu ngón tay massage nhẹ theo vòng tròn quanh khớp để kích thích lưu thông máu và làm mềm cơ.
• Mở, đóng miệng nhẹ nhàng: Đồng thời dùng ngón tay xoa tròn các cơ quanh khớp, từ từ mở miệng rồi khép lại và lặp lại.
• Massage bên trong khoang miệng: Dùng ngón trỏ xoa nhẹ mặt trong má để giảm căng cứng cơ.
• Xoa bóp vùng cổ: Dùng lòng bàn tay massage nhẹ hai bên cổ để giảm áp lực lan đến khớp hàm.

Các động tác nên được thực hiện 2 – 3 lần mỗi ngày, mỗi lần khoảng 5 – 10 phút. Lực tác động cần ở mức vừa phải, tránh ấn quá mạnh vì có thể làm tăng đau hoặc khiến tình trạng viêm trở nên trầm trọng hơn.

Phẫu thuật

Phẫu thuật là phương án được xem xét khi các biện pháp điều trị bảo tồn không còn mang lại hiệu quả. Chỉ định phẫu thuật thường được đặt ra trong trường hợp thoái hóa khớp nặng dẫn đến biến chứng dính khớp. Tùy theo tình trạng cụ thể, người bệnh có thể được chỉ định phẫu thuật mở tại khớp hoặc can thiệp bằng phương pháp nội soi khớp ít xâm lấn hơn.

Biện pháp phòng ngừa viêm khớp thái dương hàm

Phòng bệnh luôn hiệu quả hơn chữa bệnh. Để giảm thiểu nguy cơ mắc viêm khớp thái dương hàm, bạn nên áp dụng các biện pháp sau:

• Hạn chế mở miệng đột ngột hoặc quá rộng, đặc biệt trong lúc ăn hoặc ngáp.
• Không siết chặt răng hay nghiến răng khi ngủ; nếu có biểu hiện nghiến răng, hãy thăm khám sớm để được tư vấn điều trị.
• Từ bỏ thói quen cắn móng tay và các thói quen dùng hàm không cần thiết.
• Tránh ăn thực phẩm quá cứng hoặc quá dai gây áp lực lớn lên khớp hàm.
• Duy trì vệ sinh răng miệng đúng cách, thường xuyên; nếu phát sinh bệnh lý về răng, cần điều trị triệt để sớm tại cơ sở chuyên khoa.

Phòng ngừa bệnh bằng cách vệ sinh răng miệng, tránh ăn thực phẩm quá cứng

Viêm khớp thái dương hàm là bệnh lý hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện và điều trị đúng thời điểm. Hiểu rõ nguyên nhân, nhận biết sớm triệu chứng và tuân thủ phác đồ điều trị từ bác sĩ chuyên khoa là những yếu tố then chốt giúp người bệnh phục hồi tốt và ngăn ngừa các biến chứng lâu dài. Hãy đặt lịch thăm khám tại Bệnh viện Đồng Nai – 2 để được chẩn đoán chính xác và tư vấn phác đồ điều trị viêm khớp thái dương hàm từ đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm.